Komendantki Chorągwi Wołyńskiej Harcerek

 

hm Maria Skorupska-Daszkiewicz

1924
1925
 
 
hm Natalia Majewska-Nekraszowa
1925
1929
Kowel
 
hm Stanisława Sanojcówna
1930
1934
 
 
hm Danuta Morawicka
wrzesień 1933
01.09.1935
Równe
 
hm Maria Bonkiewicz-Sittauerowa
02.09.1935
15.04.1939
 
w okresie okupacji jest w AK i komendzie harcerstwa we Lwowie
hm Anna Turkowska
 
17.09.1939
Równe
po wejściu sowietów organizuje komplety tajnego nauczania

 


Komendanci Chorągwi Wołyńskiej Harcerzy

 

Ks. Aleksander Pierzchała
08.12.1922
czerwiec 1925
Łuck
 
Kajetan Łukasiewicz
czerwiec 1925
 
Kowel
nauczyciel
hm Ignacy Stefanek
1925
1926
Kowel
14.01.1943 zginął w obozie oświęcimskim
hm Stanisław Nekrasz
1926
1930
Kowel, Łuck
zamordowany w Charkowie w maju 1940 roku
phm Władysław Goszczyński
1930
14.11.1934
Łuck
 
hm Walerian Jeremi Śliwiński
14.11.1934
15.06.1937
Równe
uwięziony 31.10.1939 (Równe, Dubno), wywieziony w głąb ZSRR 25.10.1940, skazany na 5 lat robót w obozie pracy za działalność w harcestwie, zmarł 18.10.1978 w Londynie.
hm Leopold Adamcio
15.06.1937
marzec 1939
Równe
przydział mobilizacyjny do wojska w marcu 1939, po wojnie mieszkał w Gdyni.
hm Feliks Tomczak
marzec 1939
wrzesień 1939
Równe
p.o. Komendanta Chorągwii

CHORĄGIEW WOŁYŃSKA
„UL GLEBA” „UL KRESY”
 
KOMENDANCI CHORĄGWI:
pełnił służbę :    
10.1939 - 30.04.1940  hm Leopold Adamcio „Mieczysławski”  ur. 18.12.1904 w Przemyślu – zm. 01.07.1978 w Gdyni
05.1940 - 13.06.1940  hm Stanisław Bąk „Powiślak"  ur. 12.04.1907 w Aleksandrowie Dużym (woj. kieleckie) - zm. 27.07.1991 w Olsztynie
 
 
 
ŚRODOWISKA
 
  - Dubno  
- Horochów
 
- Kostopol
 
- Kowel (w tym: Luboml)
 
- Krzemieniec
 
- Łuck
 
- Ostróg
 
- Równe
 
- Sarny
 
- Włodzimierz Wołyński
 
- Zdołbunów
   
 
CHORĄGIEW WOŁYŃSKA
 
Od samego początku istnienia Obszaru Wschodniego Szarych Szeregów, początkowo pod nazwą Harcerska Organizacja Niepodległościowo-Wojskowa (HONW), pod komendą hm Wilhelma Słabego, na­wiązana została łączność z Chorągwią Wołyńską. Docierały tam ze Lwowa kurierki Komendy Obszaru, Kazimiera Słabowa „Kazia"- „Mamcia" i Janina Adamciowa „Ela". Komendantem-Cho­rągwi Wołyńskiej „Ula Gleba" był w pierwszym okresie hm Leopold Adamcio „Mieczysławski" (przebywający przeważnie we Lwowie, gdzie był I zastępcą komendanta Obszaru Szarych Szeregów). Później przejął on funkcję szefa sztabu Komendy Obszaru Wschodniego Szarych Szeregów, a komendantem Chorągwi został mianowany dotychczasowy komendant Hufca Zdołbunów (od października 1939 r.) hm Stanisław Bąk(1).
Siedzibą Komendy Chorągwi było Równe (stolica woj. wołyńskie­go do 1939 r. znajdowała się w Łucku).
Członkami Komendy Cho­rągwi byli m. in. Henryk Styczyński (Równe), phm Witold Bidakowski(2) i phm Henryk Sokołowski(3) - dwaj ostatni przebywali w Zdołbunowie (12 km od Równego), gdzie pracowali także w Komendzie Hufca, wespół z inspektorem szkolnym Wł. Kędzierskim i Łukaszewskim.
Pierwsze miesiące działania Szarych Szeregów na Wołyniu to przede wszystkim prace organizacyjne oraz opieka i pomoc ma­terialna dla rodzin wywiezionych harcerzy. Konspiracyjne harcerstwo powiązało się z organizacją wojskową ZWZ-AK również na tym terenie dosyć ściśle przez cały okres wojenny. M. in. hm Stanisław Bąk jako komendant Hufca Zdołbunów został wkrótce przez Ko­mendanta Okręgu Wołyńskiego płk. Majewskiego „Szmigiela" miano­wany Komendantem powiatowym ZWZ na Zdołbunów, a komendan­tem jednego z obwodów AK był b. hufcowy ze Lwowa Jędrachowicz. Okręg Wołyński AK wchodził wówczas w skład Obszaru Lwowskiego (okręgi Lwów, Tarnopol, Stanisławów i Wołyń).
Aresztowania w czerwcu 1940 r. spowodowały znaczne ogranicze­nie prac chorągwi.
Po napadzie wojsk hitlerowskich na Związek Radziecki i utwo­rzeniu na terenach Wołynia i Podola (jak też i części południowej Polesia) Reichskommisariat Ukrainę, pomimo trudności organizacyj­nych w pracy konspiracyjnej jaka stale występowała na terenie Wołynia, znacznie rozbudowana została sieć „Ula Gleba". Nieznane są jednak nazwiska kolejnych komendantów chorągwi, ani też szcze­góły pracy „Ula". W każdym razie istniały komórki na terenie wszystkich 11 hufców. W 1942 r. harcerze odegrali znaczną rolę w akcji „Wachlarz", o czym wspomina w swej relacji mjr Tadeusz Klimowski „Ostoja" — początkowo oficer operacyjny, a następnie szef sztabu 27 Wołyńskiej Dywizji AK(4).
Wiosną 1943 r. nasiliły się napady Ukraińców na polskie osiedla na Wołyniu; UPA mordowała także ludność polską i wobec tych rzezi tworzona była w wielu miejscowościach samoobrona ludności Polskiej. W 1943 r. wizytator „W" hm Janusz Przedborski dotarł do Łucka, gdzie kontaktował się z instruktorem Mullerem (?) któremu podlegało na terenie hufca 30 harcerzy. W tym okresie w Ostrogu istniał batalion harcerski Szarych Szeregów, a Hufiec Kowelski miał kontakty z drużyną w Lubomlu. W 1944 r. Okręg Wołyński AK podlegał już bezpośrednio Komendzie Głównej AK. 
Piękna, ale bolesna karta w historii także harcerzy Wołynia to udział w walkach z Niemcami słynnej 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, pod dowództwem komendanta Okręgu Wołyń ppłk. Jana Kiwerskiego „Oliwy" (poprzednio dowódcy oddziałów dyspo­zycyjnych Kedywu Komendy Głównej AK w Warszawie). Zakończe­nie pracy Chorągwi Wołyńskiej nastąpiło w czerwcu 1944 r., kiedy to 27 Dywizja AK w ciągłych walkach z wojskami niemieckimi przeszła przez Bug na teren Okręgu Lubelskiego AK.
 
(J.J.)
 
BIBLIOGRAFIA CHORĄGWI WOŁYŃSKIEJ SZARYCH SZEREGÓW
(1) Nauczyciel. W harcerstwie od listopada 1919 r. Hm od czerwca 1937 r. Po zatrzymaniu w czerwcu 1940 r. - amnestionowany 28 X 1941 r. znalazł się w Polskich, Siłach Zbrojnych w ZSRR, a potem w II Korpusie na Środkowym Wschodzie.
(2) Urzędnik. Po zatrzymaniu w czerwcu 1940 r. - amnestionowany na jesieni 1941 r. znalazł się w PSZ w ZSRR, potem w Indiach. Zm. w Anglii w 1977 r.(?).
(3) Urzędnik kolejowy. Zatrzymany w czerwcu 1940 r. - zm. w r. 1941 (1942?).
(4) T. Klimowski, Udział Harcerstwa w akcjach „Wachlarz" na Wołyniu, (relacja) [w:] Studium Polski Podziemnej, Londyn 1969.
 
RELACJE
 
Klimowski   Tadeusz, „Udział harcerstwa w akcjach „Wachlarza” na Wołyniu, relacja w Studium Polski Podziemnej, Londyn 1969.
 
PUBLIKACJE
 
Chlebowski Cezary, Wachlarz, Warszawa '1983.
Czerwiński Jerzy, Z wołyńskich lasów po berliński trakt, Warszawa 1981.
Fedorowski Grzegorz, Leśne ognie. Warszawa 1965.
Fijałka Michał, 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej (16 I - 26 VII 1944), Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, Instytut Historii, Lublin 1981.
Sztumberk-Rychter Tadeusz, Artylerzysta piechurem, Warszawa 1966.

Źródło: „SZARE SZEREGI, HARCERZE 1939-1945” Tom II, Materiały – Relacje, str. 57-60

wolhynia 2004 - 2017

wolhynia@wolhynia.pl