Kościół parafialny, murowany pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Został wybudowany w 1852 r. w stylu neogotyckim, staraniem Ludwiki Menżeńskiej z Pruszyńskich oraz in­nych dobroczyńców. Konsekrowany w 1861 r. przez bpa Kacpra Borowskiego. Parafia ist­niała od 1772 r.

Kościół ten należał do unikalnych budowli sakralnych nie tylko na Wołyniu, ale i na całej Ukrainie. Jego architektura łączyła w sobie cechy charakterystyczne zarówno dla kla­sycyzmu, jak i gotyku. Szczególnie oryginalnie wyglądały wieże dzwonnice. Miały one wspa­niałe stożkowate kopuły, otoczone narożnymi pinaklami. To właśnie nadawało kościołowi strzelistą i majestatyczną sylwetkę, zdobiącą panoramę miasteczka, stanowiąc jego piękny dominat architektoniczny. W 1941 r. proboszczem był ks. Piotr Łowejko, ur. w 1888 r., wyśw. w 1922 r., zm. w 1966 r.

W 1938 r. parafia liczyła 2717 wiernych i nale­żały do niej następujące miejscowości: Szumsk, Bacaje, Bołożówka, Bryków, Budki, Chodaki, Cyranka, Kotiaczyn, Krugolec, Laszówka, Malinów, Monastyrek, Noworachmanów, Obycz, Onyszkowce, Rachmanów, Rowin, Sadki Małe (Sadeczki), Suraż, Ugorsk, Waśkowce, Zabara, Zaleśce, Załuże, Za­mczysko, Żołobki.

W 1943 r. i na początku 1944 r. miały miejsce na terenie parafii zbrodnie na Polakach, dokonywa­ne przez UPA. Z kościoła nie zachowało się nic. Po wojnie po­czątkowo w kościele był skład materiałów budow­lanych, potem krótko świniarnia, a następnie opuszczony stawał się ruiną. Na przełomie kwietnia i maja 1985 roku został w trzech etapach wysadzony w powietrze. Gruzem zasypano jeden z jarów koło Szumska. Rzeźby kamienne z fasady kościoła zabra­ło Muzeum Krajoznawcze w Ostrogu, w którego ekspozycji znajdują się do dzisiaj. Od 1994 roku pro­wadzona jest odbudowa kościoła, którą kieruje ks. Tadeusz Mieleszko z Krzemieńca. Poświęcenia placu dokonał bp Marcjan Trofimiak ze Lwowa. Cmentarz parafialny znajduje się w odległości około 0,5 km od kościoła, po lewej stro­nie drogi do Krzemieńca. Widoczne są liczne krzyże i płyty kamienne. Cmentarz ulega sy­stematycznemu niszczeniu. W niedalekiej odległości od kościoła parafialnego (miejsca po nim) znajduje się cer­kiew, dawny barokowy kościół oo. Franciszkanów. Ufundował go w 1756 r. Stanisław Ma­liński, podczaszy halicki. Po kasacie zakonu w 1832 r. kościół został zamieniony na cer­kiew prawosławną. W kaplicy przy prezbiterium są grobowce Malińskich, w wystroju cerkwi widać barokowe elementy ołtarzy, drewniana kopuła nie pasuje do reszty murowanej bu­dowli dawnego kościoła.

wolhynia 2004 - 2017

wolhynia@wolhynia.pl