CHORĄGIEW WOŁYŃSKA
„UL GLEBA” „UL KRESY”
 
KOMENDANCI CHORĄGWI:
pełnił służbę :    
10.1939 - 30.04.1940  hm Leopold Adamcio „Mieczysławski”  ur. 18.12.1904 w Przemyślu – zm. 01.07.1978 w Gdyni
05.1940 - 13.06.1940  hm Stanisław Bąk „Powiślak"  ur. 12.04.1907 w Aleksandrowie Dużym (woj. kieleckie) - zm. 27.07.1991 w Olsztynie
 
 
 
ŚRODOWISKA
 
  - Dubno  
- Horochów
 
- Kostopol
 
- Kowel (w tym: Luboml)
 
- Krzemieniec
 
- Łuck
 
- Ostróg
 
- Równe
 
- Sarny
 
- Włodzimierz Wołyński
 
- Zdołbunów
   
 
CHORĄGIEW WOŁYŃSKA
 
Od samego początku istnienia Obszaru Wschodniego Szarych Szeregów, początkowo pod nazwą Harcerska Organizacja Niepodległościowo-Wojskowa (HONW), pod komendą hm Wilhelma Słabego, na­wiązana została łączność z Chorągwią Wołyńską. Docierały tam ze Lwowa kurierki Komendy Obszaru, Kazimiera Słabowa „Kazia"- „Mamcia" i Janina Adamciowa „Ela". Komendantem-Cho­rągwi Wołyńskiej „Ula Gleba" był w pierwszym okresie hm Leopold Adamcio „Mieczysławski" (przebywający przeważnie we Lwowie, gdzie był I zastępcą komendanta Obszaru Szarych Szeregów). Później przejął on funkcję szefa sztabu Komendy Obszaru Wschodniego Szarych Szeregów, a komendantem Chorągwi został mianowany dotychczasowy komendant Hufca Zdołbunów (od października 1939 r.) hm Stanisław Bąk(1).
Siedzibą Komendy Chorągwi było Równe (stolica woj. wołyńskie­go do 1939 r. znajdowała się w Łucku).
Członkami Komendy Cho­rągwi byli m. in. Henryk Styczyński (Równe), phm Witold Bidakowski(2) i phm Henryk Sokołowski(3) - dwaj ostatni przebywali w Zdołbunowie (12 km od Równego), gdzie pracowali także w Komendzie Hufca, wespół z inspektorem szkolnym Wł. Kędzierskim i Łukaszewskim.
Pierwsze miesiące działania Szarych Szeregów na Wołyniu to przede wszystkim prace organizacyjne oraz opieka i pomoc ma­terialna dla rodzin wywiezionych harcerzy. Konspiracyjne harcerstwo powiązało się z organizacją wojskową ZWZ-AK również na tym terenie dosyć ściśle przez cały okres wojenny. M. in. hm Stanisław Bąk jako komendant Hufca Zdołbunów został wkrótce przez Ko­mendanta Okręgu Wołyńskiego płk. Majewskiego „Szmigiela" miano­wany Komendantem powiatowym ZWZ na Zdołbunów, a komendan­tem jednego z obwodów AK był b. hufcowy ze Lwowa Jędrachowicz. Okręg Wołyński AK wchodził wówczas w skład Obszaru Lwowskiego (okręgi Lwów, Tarnopol, Stanisławów i Wołyń).
Aresztowania w czerwcu 1940 r. spowodowały znaczne ogranicze­nie prac chorągwi.
Po napadzie wojsk hitlerowskich na Związek Radziecki i utwo­rzeniu na terenach Wołynia i Podola (jak też i części południowej Polesia) Reichskommisariat Ukrainę, pomimo trudności organizacyj­nych w pracy konspiracyjnej jaka stale występowała na terenie Wołynia, znacznie rozbudowana została sieć „Ula Gleba". Nieznane są jednak nazwiska kolejnych komendantów chorągwi, ani też szcze­góły pracy „Ula". W każdym razie istniały komórki na terenie wszystkich 11 hufców. W 1942 r. harcerze odegrali znaczną rolę w akcji „Wachlarz", o czym wspomina w swej relacji mjr Tadeusz Klimowski „Ostoja" — początkowo oficer operacyjny, a następnie szef sztabu 27 Wołyńskiej Dywizji AK(4).
Wiosną 1943 r. nasiliły się napady Ukraińców na polskie osiedla na Wołyniu; UPA mordowała także ludność polską i wobec tych rzezi tworzona była w wielu miejscowościach samoobrona ludności Polskiej. W 1943 r. wizytator „W" hm Janusz Przedborski dotarł do Łucka, gdzie kontaktował się z instruktorem Mullerem (?) któremu podlegało na terenie hufca 30 harcerzy. W tym okresie w Ostrogu istniał batalion harcerski Szarych Szeregów, a Hufiec Kowelski miał kontakty z drużyną w Lubomlu. W 1944 r. Okręg Wołyński AK podlegał już bezpośrednio Komendzie Głównej AK. 
Piękna, ale bolesna karta w historii także harcerzy Wołynia to udział w walkach z Niemcami słynnej 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, pod dowództwem komendanta Okręgu Wołyń ppłk. Jana Kiwerskiego „Oliwy" (poprzednio dowódcy oddziałów dyspo­zycyjnych Kedywu Komendy Głównej AK w Warszawie). Zakończe­nie pracy Chorągwi Wołyńskiej nastąpiło w czerwcu 1944 r., kiedy to 27 Dywizja AK w ciągłych walkach z wojskami niemieckimi przeszła przez Bug na teren Okręgu Lubelskiego AK.
 
(J.J.)
 
BIBLIOGRAFIA CHORĄGWI WOŁYŃSKIEJ SZARYCH SZEREGÓW
(1) Nauczyciel. W harcerstwie od listopada 1919 r. Hm od czerwca 1937 r. Po zatrzymaniu w czerwcu 1940 r. - amnestionowany 28 X 1941 r. znalazł się w Polskich, Siłach Zbrojnych w ZSRR, a potem w II Korpusie na Środkowym Wschodzie.
(2) Urzędnik. Po zatrzymaniu w czerwcu 1940 r. - amnestionowany na jesieni 1941 r. znalazł się w PSZ w ZSRR, potem w Indiach. Zm. w Anglii w 1977 r.(?).
(3) Urzędnik kolejowy. Zatrzymany w czerwcu 1940 r. - zm. w r. 1941 (1942?).
(4) T. Klimowski, Udział Harcerstwa w akcjach „Wachlarz" na Wołyniu, (relacja) [w:] Studium Polski Podziemnej, Londyn 1969.
 
RELACJE
 
Klimowski   Tadeusz, „Udział harcerstwa w akcjach „Wachlarza” na Wołyniu, relacja w Studium Polski Podziemnej, Londyn 1969.
 
PUBLIKACJE
 
Chlebowski Cezary, Wachlarz, Warszawa '1983.
Czerwiński Jerzy, Z wołyńskich lasów po berliński trakt, Warszawa 1981.
Fedorowski Grzegorz, Leśne ognie. Warszawa 1965.
Fijałka Michał, 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej (16 I - 26 VII 1944), Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, Instytut Historii, Lublin 1981.
Sztumberk-Rychter Tadeusz, Artylerzysta piechurem, Warszawa 1966.

Źródło: „SZARE SZEREGI, HARCERZE 1939-1945” Tom II, Materiały – Relacje, str. 57-60

wolhynia 2004 - 2017

wolhynia@wolhynia.pl