All A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ż
Term Definition
Panek Józef (1880-1961)

Józef Panek (1880-1961)

Józef Panek urodził się 15 października 1880 roku we wsi Otyczka w pobliżu Równego, w rodzinie czeskich kolonistów, zamieszkałych na Wołyniu w drugiej połowie ХІХ wieku. Jego dziadek August Panek był profesorem Uniwersytetu Praskiego, a ojciec Franciszek Panek, zajmował się budownictwem młynów wodnych na Wołyniu.

Józef uczęszczał do szkoły początkowej w mieście Zasławl i do Żytomierskiego Gimnazjum Klasycznego, które ukończył w 1901 roku. W tym roku wstąpił na Uniwersytet Kijowski Świętego Włodzimierza, gdzie studiował nauki przyrodnicze, specjalizując się w botanice. Józef Panek był aktywnym działaczem studenckich organizacji socjalno-demokratycznych, występował na nielegalnych spotkaniach robotniczych w Kijowie. Z powodu tej działalności został wyrzucony z uniwersytetu i uwięziony w Więzieniu Łukjanowskiego, a następnie zmuszony do półrocznej służby wojskowej. Dopiero po kilku latach, mógł wrócić na studia uniwersyteckie. W 1911 roku otrzymał dyplom I stopnia za pracę naukową «Roślinność powiatu rówieńskiego».

Józef Panek skończył jednoroczne kursy pedagogiczne przy Kijowskim Okręgu Edukacyjnym. W 1912 roku rozpoczął swoją działalność pedagogiczną jako nauczyciel przedmiotów przyrodniczych i geografii. Od 1912 do 1913 roku Józef pracował w Gimnazjum Peretiatki w Kijowie, a od 1913 do 1918 roku – w gimnazjach męskim i żeńskim w mieście Pyriatynie w pobliżu Połtawy.

W 1918 roku Józef Panek przeprowadził się do Równego i do 1939 roku pracował jako nauczyciel w Polskim Gimnazjum Prywatnym «Oświata». W tym okresie prowadził aktywne prace, badając roślinność terenu, w tym unikalnego zabytku przyrody Góry Wiśniowej, która jest położona w odległości 8 km na północny zachód od Równego. Naukowiec odkrył tam wiele gatunków roślin stepowych, rzadkich dla Wołynia, wykonał ich opis naukowy i zgromadził zielnik. W swojej działalności podejmował także niezwykle ważny temat o potrzebie ochrony roślinności tego zakątka.

Wyniki wieloletnich badań naukowych świata roślinnego Wołynia, Józef Panek uogólnił i opisał w pracach: «Roślinność okolic Równego». Ukazały się publikacje: w rówieńskim roczniku naukowo-krajoznawczym «Rocznik Wołyński» w 1939 roku, «Zespół wisieńki stepowej (Prunetum fruticosae) i jego osiągnięcia» («Rocznik Wołyński», 1931), «Góra Wiśniowa na Wołyniu», opublikowana w krakowskim czasopiśmie «Ochrona Przyrody» w 1933 roku, «Stepowa i skalna roślinność leśnego Wołynia» («Rocznik Wołyński», 1939).

Od 1939 do 1941 roku Józef Panek uczył przedmiotów przyrodniczych w szkołach średnich Równego. W 1941 roku i w latach 1944 do 1947 był współpracownikiem naukowym Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego, gdzie ceniono go zarówno jako botanika jak i naukowca. W czasie okupacji hitlerowskiej był prześladowany przez niemieckie władze, ponieważ ukrywał żydowskie dziecko.

W latach powojennych Józef Panek opublikował na stronach gazety rówieńskiej «Czerwona flaga» szereg materiałów krajoznawczych o przyrodzie Wołynia i jego ochronie, a zwłaszcza «Azalia pontyjska», «Rośliny lekarskie Rówieńszczyzny», «Bursztyn na Rówieńszczyźnie», «Minerały Rówieńszczyzny» i inne.

W kwietniu 1947 roku botanik emigrował do Czechosłowacji, gdzie przez kilka miesięcy przebywał w ośrodku dla migrantów. Po uzyskaniu zaproszenia do pracy na Uniwersytecie Wrocławskim, we wrześniu 1947 roku przeprowadził się do Polski, gdzie najpierw pracował jako adiunkt na Katedrze Botaniki Farmaceutycznej Uniwersytetu Wrocławskiego, a od 1950 roku – ochroniarz zielnika na Katedrze Morfologii i Systematyzacji Roślin. Wspominając o utalentowanym botaniku, profesor K. Rostański pisał: «Józef Panek odznaczał się niezwykłą pracowitością i punktualnością – każdego dnia dokładnie o ósmej z rana można było zobaczyć, jak otwierał drzwi swego królestwa roślin – Zielnika, gdzie pochylając się nad arkuszami zielnikowymi, spisywał katalog bogatych, nieocenionych zbiorów, uratowanych od wyniszczenia w czasie wojny oraz nie dbając o własne zdrowie, systematycznie obrabiał zielne zbiory dwutlenkiem węgla, aby wyniszczyć szkodniki i zachować zielnik dla nauki na dłuższy czas».

W 1956 roku Józef Panek został emerytem, jednak nadal kontynuował prace nad zielnikiem. Złożone przez naukowca katalogi roślin Zielnika Uniwersytetu Wrocławskiego służą nauce dotychczas.

Ostatnie lata życia, ze względu na pogarszający się stan zdrowia słynny botanik musiał spędzić w domu opieki. 19 marca 1961 roku ziemskie życie wielkiego miłośnika przyrody dobiegło końca. Pochowano go na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.

Unikalna kolekcja botaniczna zebrana przez Józefa Panka przechowywana jest w zbiorach Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego w Łucku i Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego.

wolhynia 2004 - 2019

wolhynia@wolhynia.pl