All A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ż
Term Definition
Śliwiński Walerian (1902-1978)

Walerian Śliwiński (14.06.1902-18.10.1978)

ŚLIWIŃSKI Walerian Jeremi nauczyciel, wychowawca, harcmistrz, Równe (14 czerwca 1902 Łódź zm. 18 października 1978 Londyn UK). Urodził się 14 czerwca 1902 r. w Łodzi. Po śmierci ojca opiekował się sześciorgiem młodszego rodzeństwa. Brat Kazimierz był w latach 30. dyrektorem i kierownikiem Harcerskiej Spółdzielni „Czuj-Czyn” w Łodzi.  Do harcerstwa wstąpił 28 czerwca 1916 r. W lipcu-sierpniu brał udział w kolonii harcerskiej jako podzastępowy. Stopień trzeci otrzymał w grudniu 1917 r. Złożył przyrzeczenie 27 października 1919 r. i otrzymał krzyż harcerski nr 405  serii III. W dniu 15 lipca 1918 r. wstąpił do lokalnej łódzkiej organizacji typu skautowego Związek Zuchów, do której należał równocześnie z przynależnością do ZHP. Od 10 listopada 1918 do 1 lutego 1919 r. brał udział w pracach Pogotowia Młodzieży Polskiej w Łodzi w listopadzie 1918 r. Uczestniczył w kursie instruktorskim 6 Okręgu w Krześlowie od 17 do 23 czerwca 1919 r. Stopień drugi otrzymał 8 maja 1920 r. Kierownik kursu zastępowych 18.10-19-12.1920. Zastępowy na kursie drużynowych w lipcu 1921 r. Prowadził zajęcia z ratownictwa, gimnastyki. Otrzymał wtedy pierwszy stopień. W 1921 r. został mianowany w Związku Zuchów drużynowym. Napisał wtedy swoją pierwszą książkę Sygnalizacja. Podręcznik dla harcerzy. Dedykował go Antoniemu Olbromskiemu, z którym łączyła go wspólna praca w harcerstwie i wieloletnia przyjaźń. Był to pierwszy harcerski podręcznik dotyczący tego zagadnienia. Harcerz 8 Łódzkiej DH im. A Mickiewicza, potem przyboczny  8 ŁDH. Od 15 maja 1921 r. przyboczny komendy hufca. Stopień Harcerza Rzeczpospolitej otrzymał 21 grudnia 1922 r. Od 15.09.1921 r. sekretarz komendy Męskiej Chorągwi Łódzkiej. Od 1. 11. 1921 r. przyboczny komendanta chorągwi i kierownik działu programowego. Brał udział w kursie zimowych Chorągwi Łódzkiej. Po ukończeniu gimnazjum w Łodzi kontynuował naukę w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie (1929-1931). Swoje zainteresowania sportem i wychowaniem fizycznym  konkretyzował w wydawanych broszurach  Narodówka (Gra w dwa ognie), Poznań 1925 i Anatomiczne podstawy ruchów ciała ludzkiego,  Równe 1937. Mianowany przez Naczelnictwo ZHP przodownikiem z dniem 8.12.1921 (zaliczenie służby od 3.12.1921);  phm 25 czerwca 1924 (Rozkaz Naczelnictwa ZHP L. 16) – po zmianie nazewnictwa w grudniu 1927 r. hm. Od 26.10.1922 zastępca komendanta Chorągwi Łódzkiej. Złożył pomyślnie próbę  instruktorską na kursie Chorągwi Łódzkiej w Jarantowicach w lipcu 1922 r. Należał do kierownictwa kursu i wykładał sygnalizację. Kursem kierował A. Olbromski. Śliwiński był współtwórcą i pierwszym prezesem Nauczycielskiego Koła Starszych Harcerzy im. S. Konarskiego. Wydał wtedy dwie broszurki: Deklaracja ideowa nauczycielskiego Koła Starszego Harcerstwa w Łodzi, Regulamin nauczycielskiego Koła Starszego Harcerstwa w Łodzi [obie Łódź 1924]. Od marca 1924 r. delegat Koła do Zarządu Oddziału i kierownik referatu starszego harcerstwa. Komendant Obozu Chorągwi Łódzkiej na I Zlocie Narodowym w 1924 r. Po Zlocie komendant kolonii Koła Nauczycielskiego w Rogowie koło Łodzi dla nauczycieli harcerzy i nauczycielek harcerek – lipiec–sierpień. Kolonie miały na celu zżycie się wspólne i podniesienie poziomu wiedzy harcerskiej. Od jesieni 1924 r. członek kom. Chor. Od marca 1925 drużynowy IV Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. H. Dąbrowskiego. Komendant obozu drużyny w Holendrach Sierakowskich od 17 lipca do 17 sierpnia 1925 r. i w Sójkach w 1926 r. Komendant obozu dla zastępowych IV Ł.D.H w Rydzynkach w 1926 r. Oba te obozy zostały przez Naczelnictwo ZHP zakwalifikowane do kategorii „A” – najwyżej ocenione. W 1926 r. drużyna liczyła 42 harcerzy i została zakwalifikowana przez NZHP jako harcerska. Przy drużynie działało KPH. W czasie zjazdu drużynowych chorągwi łódzkiej Śliwiński przeprowadzili zbiórkę pokazową w harcówce drużyny. Członek Komendy Łódzkiej Chorągwi Harcerzy 1924-1928. Rozkazem L. 5 z 3 II 1928 r. został mianowany Komendantem Łódzkiej Chorągwi Męskiej ZHP. Zwolniony na własną prośbę 15 listopada tegoż roku. W latach 1930-1931 kierownik gromady harcerskiej CIWF. W sierpniu 1930 r. prowadził na Buczu kurs instruktorski Chorągwi Śląskiej. Był na nim równocześnie instruktorem WF. Brał udział w Zlocie Skautów Słowiańskich w Pradze w 1931 r. Był kierownikiem Wydziału Pokazów reprezentacji polskiej. Po Zlocie brał udział w kursie instruktorskim Chorągwi Pomorskiej w Gdyni Redłowie. Następnie komendant 3 obozów (2 harcerskich, 1 wychowania fizycznego) dla młodzieży polskiej z zagranicy. W lipcu 1932 r. instruktor ćwiczeń ruchowych na obozie 9 Pomorskiej Drużyny Harcerzy w Osiu. W 1932 r. otrzymał pracę w Kuratorium Okręgu Szkolnego Wołyńskiego w Równem jako dyplomowany instruktor PW i WF. Prowadził dział sportowy w piśmie „Wołyń” wydawanym w Łucku. Wydał też kilka skryptów z zakresu wychowania fizycznego i przygotowania zawodowego nauczycieli. Od 1 grudnia 1932 r. członek komendy Hufca Harcerzy w Równem. Od 1 stycznia 1933 r. zastępca komendanta Chorągwi Wołyńskiej. W lutym 1933 r. rozkazem Naczelnika Harcerzy został przeniesiony z Chorągwi Łódzkiej do Wołyńskiej. Hufcowy Hufca Harcerzy Równe od 21 grudnia 1932 r. 1934 (list mianowania nr 130 z kwietnia 1933 r.). Okręgowy instruktor harcerstwa w Kuratorium Okręgu Szkolnego Łuckiego. Delegat Kuratorium do Zarządu Oddziału ZHP. Od marca 1933 członek komisji prób starszyzny Chor. Wołyńskiej. W lipcu 1933 r. został przez Naczelnika Harcerzy mianowany przewodniczącym Komisji prób dla kursów drużynowych dla Chorągwi Lubelskiej i Wołyńskiej. W latach 1934/1935 r. przewodniczący Komisji prób na stopień phm. Chorągwi Wołyńskiej. Kierownik Wydz. Organizacyjnego Komendy Wołyńskiej Chor. Kierownik harcerskich  obozów i kursów nauczycielskich Kuratoriów Łuckiego i Lubelskiego. Od 14 listopada 1934 do czerwca 1936 Komendant Wołyńskiej Chorągwi Harcerzy ZHP 1937. Brał udział w Zlocie w Spale jako zastępca komendanta Podobozu IV – Lwów-Wołyń. Nastąpił wówczas szybki rozwój ilościowy Chorągwi Harcerzy, położono znaczny nacisk na szkolenie nowych kadr, rozwinęły się nowe dziedziny pracy: krótkofalarstwo, żeglarstwo, turystyka kwalifikowana. Śliwiński położył nacisk na kształcenie kadr. Dzięki organizacji kursów chorągwianych i udziałowi harcerzy w kursach centralnych udało się niemal podwoić stan starszyzny. W połowie lat 30. stopnie instruktorskie uzyskało 33 harcerz: 7 hm, 21 phm, 5 działaczy. Próbę phm otwarto 31 harcerzom. Próbę drużynowego złożyło 88 osób. Specyfiką składu kadry wołyńskiej był fakt iż 55% było nauczycielami, a 17% urzędnikami. Warto zauważyć, iż 80% starszyzny miało wykształcenie średnie, a 13% wyższe. To dzięki Śliwińskiemu nauczyciele regularnie kształceni na kursach harcerskich spowodowali szybki wzrost Chorągwi. W latach 1934-1937 stan liczbowy Chorągwi zwiększył się z 2556 do 5263 zuchów i harcerzy. W czerwcu 1937 r. otrzymał odznakę dziesięciolecia służby po raz drugi. Ożenił się przed wojną. Miał z żoną dwie córki (bliżniaczki). Państwo Śliwińscy mieszkali w Równem przy ul. Szemplińskiego nr 18. W Równem ukończył kurs nauczycielski. Pracował jako nauczycielem kult. fiz. w państwowym gimnazjum oraz jako instruktor kult. fiz. w Kuratorium. Jego żona Janina, córka Józefa, miała w 1939 r. 32 lata, pracowała jako nauczycielka w Równem. Śliwińscy mieli córkę Elżbietę. Jak nazywała się druga nie wiadomo córki na moment aresztowania miały około 6 miesięcy. Los żony i córek był bardzo okrutny. Wywiezione je w transporcie na Syberię. Jedna z bliżniaczek zmarła zaraz na początku wywózki. Druga po ok dwóch tygodniach. Matka z rozpaczy zwariowała i wkrótce zmarła. W. Śliwiński miał braci w Łodzi : Wacława (35 lat) - kierowcę (motorniczego tramwaju), Kazimierza (32) - pracownika spółdzielni, Karola (29) - pracownika drukarni, Zbigniewa (25) i siostrę Krystynę (19). Po wybuchu wojny był cenzorem w Równem, od 3 do 18 września 1939 r. Aresztowany 31 października 1939 r. Utrzymywany w więzieniu m. Równe w celach 10 i 18. Od sierpnia 1940 r.  przeniesiony do więzieniu w Dubnie. Osądzony zgodnie z artykułem 54-10 cz. 1 i 54-11 Kod. Karn. USSR w związku z przynależnością do polskiej młodzieżowej burżuazyjno-nacjonalistycznej organizacji "Skauty", która miała na celu obalenie władzy sowieckiej szlakiem zbrojnym oraz będąc aresztowanym prowadził wśród uwięzionych antysowiecką propagandę, dyskredytując kierownictwo partii i rządu. Zgodnie z uchwałą Osobliwego Konsylium przy NKWD od 25 października 1940 r. uwięziony na 5 lat w obozie pracy. Jako jeden z pierwszych został wywieziony przez sowietów. Przebywał na zsyłce 1940-1941. Wstąpił do Wojska Polskiego w ZSRR jako starszy strzelec. W dniu 18 lipca odbyła się w Jerozolimie odprawa instruktorska, której przewodniczył W. J. Śliwiński. Przygotowała ona II Zjazd Walny ZHP na Środkowym Wschodzie, który odbył się 19 lipca 1942 r. Na Zjeździe wygłosił on referat wprowadzający zatytułowany: „Zadania harcerstwa w dobie obecnej”, w którym stwierdził „Wojna to próba nie tylko siły – to próba odporności, wierności, moralności i wartości społeczeństwa i jednostek. My z tej próby powinniśmy wyjść zwycięsko”. W czasie obrad Zjazdu kierował Komisją instruktorską, która przygotowała najważniejszy dokument zjazdowy „Deklarację ideową”. Został wybrany do Rady ZHP na Wschodzie, a w dniu 2 sierpnia Rada wybrała go Komendantem ZHP na Środkowym Wschodzie (od 17.01.1943 ZHP na W.). Przewodniczący Rady ZHP na Środkowym Wschodzie hm. St. Sielecki i Komendant ZHP hm. J. Śliwiński w rozkazie wydanym w dniu 03.08.1942 r. skierowanym do harcerek i harcerzy pisali: „Dotychczasowe wyniki pracy traktujemy jako start. Metą - granice Rzeczypospolitej. Na szlaku - próba hartu i woli, próba służby i obowiązku. Na mecie - klasyfikacja i ocena Braci z Macierzy. Wzywamy Was, Harcerki i Harcerze, zarówno Instruktorów(rki), jak i młodzież, do postępowa­nia i traktowania swych obowiązków w myśl prawa i przyrzeczenia; wzywamy do nawiązywania i utrzymywania kontaktów osobistych i organizacyjnych; wzywamy do pracy nad swoim charakte­rem, umysłem i wolą”. Śliwiński miał wszechstronne umiejętności organizacyjne, był jednym z najlepszych instruktorów harcerskich i miał wieloletnie doświadczenie pedagogiczne zdobyte w różnych środowiskach i różnych warunkach. Sprawnie kierował rozrzuconymi na olbrzymich przestrzeniach jednostkami ZHP na W. Cieszył się autorytetem i zaufaniem wśród starszyzny. 8 stycznia 1943 r. został przeniesiony do Sztabu APW, a praktycznie oddelegowany do pracy harcerskiej. Dzięki ppłk hm S. Sieleckiemu żołnierze-instruktorzy skierowani do pracy w harcerstwie otrzymali tytuł Public Relation Oficer co równało ich w prawach z oficerami i ułatwiało pracę. W grudniu 1942 r. wizytował pracę harcerską w Iranie, a lutym-marcu 1943 r. w Palestynie i Egipcie. W dniu 17 stycznia 1943 r. powołał Komendę ZHP na W., w skład której weszło: hm. W. Szyryński, hm. Z. Szadkowski, hm. J. Brzeziński,  phm. Z. Peszkowski, hm. B. Niewiadomski. Jak pisze W. Spławska: „W zorganizowaniu ZHP na W. wielkie zasługi położył Komendant hm J. Śliwiński prowadząc sprawy organizacyjne i wydawnicze”. Był redaktorem odpowiedzialnym „Skauta” (do nr 25) oraz w 1944 r. pisma „Wiadomości Urzędowe. Skaut. Rozkazy, Listy Okólne i Komunikaty Rady I Komendy Z.H.P. Na Wschodzie” oba wydawane w Jerozolimie, Palestyna. Redagował Biblioteczkę Podręczną „Skauta” w ramach, której pod jego redakcją ukazało się 12 broszur, w tym Ignacy Płonka, O systemie zastępowym. Oprac. … w oparciu o „System zastępowy” R. Philippsa. Cz. I i II; Bronisław Pancewicz, Problem „Skautów” (starszej młodzieży); Wilhelm Słaby, Wychowanie harcerskie. Podstawy ideowe. Cz. I; S. Sedlaczek,  J. Matecki, Drogowskaz harcerski. Do druku przygotował W. J. Śliwiński. Dzięki pomocy S. Sieleckiego doprowadził do wydania drukiem szeregu ważnych podręczników harcerskich, które ułatwiały prace w terenie, w tym Z. Wyrobek, Harcerz w polu. Ćwiczenia w terenie; Stopnie i sprawności harcerskie i zuchowe. Regulaminy obowiązujące. Przedruk wydawnictwa Głównej Kwatery Harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego w Warszawie z uzupełnieniami Komendy Z. H. P. na Wschodnie; A. Kamiński, Książka wodza zuchów (Książka drużynowego zuchów). W dniu 10 czerwca 1943 r. Przewodniczący Rady hm. ppłk S. Sielecki i Komendant ZHP zostali przyjęci przez Naczelnego Wodza gen. W. Sikorskiego, któremu złożyli meldunek o pracy harcerskiej. Pod koniec 1943 r. ZHP na W. liczył ponad 7 tys. zarejestrowanych członków. Mianowany ppor. czasu wojny 01.03.1944 w Dowództwie Jednostek Terytorialnych na Środkowym Wschodzie. Po konflikcie z Wiceprzewodniczącym Rady hm Z. Szadkowskim (pełniącym funkcje Przewodniczącego po odejściu S. Sieleckiego na teren operacyjny) w dniu 17 września 1944 r. został zmuszony do odejścia z funkcji. Jak napisano w jego biogramie w londyńskim „Skaucie”: „Ta osobista, niezasłużona klęska życiowa staje się jego piekącą raną, która nie goi się aż do śmierci”. Został przeniesiony do Rezerwy Oficerskiej, a 04.12.1944 r. do Dowództwa III Korpusu – Wydział Propagandy i Kultury, od 05.05.1945 r. w Dowództwie JWŚW – Oddział Opieki nad Żołnierzami. Od 25.06.1945 Kierownik Rozgłośni i Kina w Ośrodku Wyszkoleniowo-Zapasowym. Jego bezpośredni przełożony dowódca JWŚW gen. bryg. Józef Wiatr napisał o nim w opinii we wniosku awansowym na stopień por. „Ideowy, bardzo energiczny i o dużej inicjatywie. Ambitny, z pewną dozą zarozumiałości, a przez to nieraz trudny do współpracy”. Po rozformowaniu PSZ w PKPR, po wojnie na emigracji w Londynie. Ciężko pracował zarobkowo w mleczarni , w laboratorium, wspomagając rodzinę w kraju. Od kwietnia 1962 roku członek-założyciel Kręgu Harcerek i Harcerzy z lat 1911-1945. Zgodnie ze Statutem: „Członkami Kręgu mogą być osoby stojące na stanowisku niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”. Członek Komisji rewizyjnej Koła Harcerek i Harcerzy z lat 1911-1945 od 12 maja 1963 r. Redaktor pisma „Skaut” w Londynie w latach 1976-78 (nr 20-24/25). Członek Komisji Historycznej. Był zapalonym filatelistą i regularnie publikował na ten temat w prasie harcerskiej. Utrzymywał żywy kontakt z filatelistami w kraju. Zaprojektował kopertę filatelistyczną na 60-leie harcerstwa i z okazji pierwszego ogólnego Zjazdu Harcerstwa wydaną w nakładzie 1500 egz. Był współorganizatorem polskiej wystawy filatelistycznej w Londynie w 1972 r. (Polpfilex 72) zatytułowanej „Skauting w filatelistyce świtowej i polski pieniądz papierowy”. W katalogu wystawy zamieścił artykuł „Polskie znaczki i kasowniki skautowe”. Zaprojektował też pamiątkową kopertę. Był dwukrotnie żonaty. Druga żona Janina Wiśniewska-Gajlik ur. 29.11.1912 w Wilnie – zmarła w Londynie 03.12.1976; harcerka od 1929 r. , od 1936 r. prowadziła drużynę harcerek w Wołkowysku, ukończyła Seminarium Nauczycielskie, nauczycielka. 20.06.1941 r. wywieziona w głąb ZSRR. Wstąpiła do PSWK 05.04.1942 r. Pracowała w ośrodku Ain-Karem jako wychowawczyni i prowadziła Hufiec Harcerek. Otrzymała stopień phm. Po przybyciu do Anglii wzięli ślub. Pod koniec życia ciężko chorował, co było skutkiem pobytu „na nieludzkiej ziemi”. Pochowany na cmentarzy South Ealing w Londynie. Odznaczenia: Srebrny Krzyż Zasługi, Medal 10-lecia, Medal za Wysługę Lat, Odznaka 20-lecia Harcerstwa Lwowskiego. Jarzembowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i Harcmistrze Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920-1949, Warszawa – Lublin 1999, Kukla W., Miszczuk M., Bibliografia harcerskich emigracyjnych i polonijnych druków zwartych, jednodniówek, kalendarzy i miscelaneów wydanych w latach 1912–2004, Warszawa 2006; Kukla W., Miszczuk M., Dzieje harcerstwa na obczyźnie 1912-2006. Zarys problematyki, Warszawa 2006; Miszczuk M., Bibliografia emigracyjnej i polonijnej prasy harcerskiej 1914-2001, Warszawa 2002; Radość Życia. Jednodniówka Oddziału Łódzkiego Związku Harcerstwa Polskiego, [Kom. red. Mieczysław Jeżewski, Stefan Kazimierczak; J. Śliwiński] Łódź czerwiec 1927; Rowiński J.,  Ś. P. Walerian Jeremi Śliwiński, „Skaut” Londyn 1979, nr 26/27; Seweryn-Spławska  W., Harcerki w Związku Harcerstwa Polskiego. Początki i osiągnięcia w Kraju oraz lata 1939-1949 poza Krajem, Londyn 1993; Sprawozdanie z 2-go Walnego Zjazdy 12 maja 1963, „Skaut. Komunikat Koła Harcerek i Harcerzy z lat 1911-1945” Londyn 1963, nr 3; Sprawozdanie Oddziału Wołyńskiego ZHP za rok 1934, Równe 1935; Sprawozdanie Oddziału Wołyńskiego ZHP za rok 1936, Równe 1937; Śliwiński W. J.,  Biurowość harcerska, Łódź 1923; Śliwiński W. J., Ciekawe notatki o „Ruchu Zuchowskim”, „Skaut” Londyn 1979, nr 26/27; Śliwiński W. J., Diamentowa rocznica pieśni, „Ognisko Harcerskie” Londyn 1973 nr 1; Śliwiński W. J.,  Młodzik. (Zakres wiadomości wymaganych na stopień młodzika), Równe 1936; Śliwiński W. J.,  Pierwszy harcerski kasownik pocztowy, „Skaut” Londyn 1973, nr 18/19; Śliwiński W. J.,  Pierwsza spółdzielnia harcerska w Łodzi, „Skaut” Londyn 1975, nr 16; Śliwiński W. J., Skauting w filatelistyce światowej i polski pieniądz papierowy. Wystawa filatelistyczna w Londynie,  „Skaut” Londyn 1972, nr 15; Śliwiński W. J., Sygnalizacja. Podręcznik dla harcerzy, Poznań 1921; Śliwiński W. J., W Związku Zuchów w 1918 r., „Skaut” Londyn 1973, nr 17; Związek Harcerstwa Polskiego na Wołyniu: chorągiew harcerek i harcerzy, 1918-1939. T.1 cz.1. Zespół red.: Natalia Nekrasz. Zebrał i uzupełnił fotografiami Aleksander Pśnik, Londyn 1997; „Skaut. Czasopismo Z.H.P. na Wschodzie” Jerozolima, Palestyna 1942-1944; „Wiadomości Urzędowe. Skaut. Rozkazy, Listy Okólne i Komunikaty Rady i Komendy Z.H.P. Na Wschodzie” Jerozolima, Palestyna 1944; „Wiadomości Urzędowe. Naczelnictwo ZHP” Warszawa 1924-1937; Wniosek awansowy na stopień porucznika czasu wojny, IPiMS w Londynie; kopie dokumentów harcerskich W. J. Śliwińskiego udostępnione przez hm. W. Spławską (Książeczka służbowa nr 8858, Legitymacja L. 1 Nauczycielskie Koło Starszych Harcerzy im. Stanisława Konarskiego, Zaświadczenie o pracy w Pogotowie Młodzieży wystawione przez Komendę Chorągwi Harcerzy L.Dz. 313/32, List mianowania hufcowym rówieńskim L.130 z 13.04.1933, Legitymacja członka starszyzny z 1928 r. nekrologii); relacjaustna W. Spławskiej.

autor : Marian Miszczuk

uzupełnienia na podstwie akt NKWD w Równem : Krzysztof Gargas (po ponad 70 latach)

wolhynia 2004 - 2019

wolhynia@wolhynia.pl